O ile o przynależności do f.ż. nie decyduje kryterium etniczne, zaliczenie do tej tradycji Spinozy, chociaż pochodził z rodziny żyd. i pozostawał do pewnego stopnia pod wpływem średniowiecznej f.ż., nie wydaje się właściwe. Spinoza nie usiłował interpretować tradycji żyd. za pomocą kategorii filoz., lecz poruszał się poza jej obszarem jako obywatel wolnomyślicielskiej republiki uczonych. Nowożytna f.ż. zmagała się z problemem apologii takiej czy innej postaci judaizmu w obliczu hist. przemian, jakie dokonały się wraz z początkiem emancypacji i konfrontacją ze społeczeństwami nowoż. Europy; rozwiązując tak sformułowane zadanie filozofowie żyd. często odwoływali się do wielkich filozofów eur., zwł. niemieckich. Rolę, którą w średniowieczu odgrywał neoplatonizm i arystotelizm, w XIX-wiecznej f.ż. pełnił często I. Kant, a także F.W.J. Schelling i G.W.F. Hegel. Za pierwszego z nowoż. filozofów żyd. uważa się Mojżesza Mendelssohna (1729-86), który był zarazem pierwszym z żyd. filozofów działających w niem. obszarze językowym. Mendelssohn był prominentnym przedstawicielem niem. oświecenia, tłumaczem i komentatorem Biblii, a także pierwszym teoretykiem emancypacji i działaczem na rzecz równouprawnienia Żydów. Był zarazem aktywnym filozofem i wiernym wyznawcą judaizmu. Pod wpływem ataków szwajcarskiego teologa ewangelickiego J.K. Lavatera oraz napaści ze strony żyd. ortodoksji napisał dzieło Jerusalem, w którym próbował uzasadnić swoje stanowisko łączące ideały oświec. z przywiązaniem do tradycyjnego prawa rytualnego. Domagał się oddzielenia religii od państwa. Religia jest sprawą prywatną, a państwo powinno zapewniać wolność sumienia. Liczy się jedynie religia oparta na rozumie. Objawienie nie może przekonać nas do niczego, czego nie zaakceptuje rozum. Takie prawdy jak istnienie i jedyność Boga czy nieśmiertelność duszy mają charakter rozumowy i nie są specyficzne dla judaizmu. Wszystko to dotyczy jednak religii jako zbioru prawd. Judaizm zaś nie jest zespołem prawd objawionych, lecz objawionym Prawem. Tak więc kształtujące praktykę żyd. Prawo powinno zostać utrzymane w każdym szczególe i powinno się go przestrzegać bez rozumowych uzasadnień.
Lista hasel:
Sredniowiecze:
Okres nowozytni czesc:
Nasi przyjaciele oraz parnetrzy: angielski gdańsk -